الشيخ محمد علي الگرامي القمي

45

مذهب تشيع، آينده تاريخ بشريت (فارسى)

وجود انبساطى ظلى است . يك وجود منبسط ظلى است كه از حضرت حق صادر شده و به تعبير قرآن ( و ما امرنا الا واحده كلمح بالبصر ) و باز در آيهء كريمهء ديگرى مىءفرمايد ، « انما امره ، اذا اراد شيئا ان يقول له كن فيكون » امر خدا اين است كه وقتى چيزى را مىفرمايد باشد به آن چيز مىگويد : باش و مىشود و بنابر آيهء قبل ، امر خداوند يكى است يعنى يك واحد و يك وحدت بعضى از فلاسفه مىگويند : « انما امره اذا . . . » اشاره است به عالم امر يا به عالم عقول يا به تعبيرى عالم ابداعيات . ولى در مقايسه با آيهء كريمهء « و ما امرنا الا واحده كلمح بالبصر » شايد بتوان گفت كه اصلا همهء عالم خلق ، يك امر است و اين امر واحد را هر وقت خدا اراده كند كه بشود ، مىشود « ويقول له كن فيكون » و اين هر وقت و هر شىء مربوط به اجزاء همان امر واحد است و البته اين « كن » همان « كن » ازلى دارد . علت نمى تواند حتى لحظه اى از معلول غايب شود . اگر معلول از علت غايب شود ، فنا مىشود ، پس هر امرى پيوند به همان امر ازلى است نه اينكه چيزى مستقل و جدا از آن امر ازلى باشد . بنابراين در بعد فلسفى همهء عالم به يك امر بر مىگردد و آن هم وجود انبساطى ظلى است به عنوان امر واحد . مثل اينكه اصلا كثراتى نيست . اما بنا به دليلى ، خود